Teruene/eo

English•Español•Esperanto

Klasigo
Terwene estas IHL (Internacia Helpa Lingvo) bazita je Esperanta gramatiko (kun ĉina influo), sed kun vortoj prenitaj ĉefe el la kvin plej grandaj lingvoj de la mondo: la ĉina, la angla, la hispana, la hinda, kaj la araba.

Ĝi estas a posteriori aglutina SVO lingvo, kvankam iomete pli proksima al izolaj lingvoj ol Esperanto.

Fonologio
Terwene uzas ĉiujn literojn de la baza latina alfabeto krom j, q, v, kaj z.

La akcento estas egala al tiu de Esperanto, ĝi estas en la antaŭlasta silabo.

Fonotaktiko
Vortoj povas fini per vokaloj, duonvokaloj aŭ la sekvaj konsonantoj: d, f, h, l, m, n, r, s, x. Radikoj devas ne fini per pli ol du konsonantoj. Vortoj devas ne enhavi konsonantgrupojn el pli ol du konsonantoj (krom duonvokaloj). Ĉiu duonvokalo apartenas al unu vokalo, kaj du duonvokaloj ne povas aparteni al la sama vokalo. Oni devas eviti ke voĉaj kaj senvoĉaj konsonantoj estu tro proksime en la sama vorto (ekzemple la vorto "ekzemplo" en Esperanto).

Permesataj konsonantgrupoj: Permesataj diftongoj:

Pronomoj
En la tria persono ne estas distingo laŭ sekso, sed estas distingo inter homoj kaj nehomoj (simile al Esperanto). Oni povas ankaŭ uzi la homan singularan pronomon por bestoj aŭ aliaj aferoj pro poeziaj aŭ stilaj kialoj.

Pluralaj pronomoj estas kreitaj aldonante la finaĵon -su (mi decidis ne uzi nur la normalan pluralan finaĵon -s, ĉar la finaĵo je s kreas misprononceblecon ĉe kelkaj verboj kiuj komencas per s, kaj ili estas tro similaj al la singularaj pronomoj, kaŭzante ke, ekzemple, "mis swan" sonu tro simila al "mi swan"). "Mi" venas el ĉiuj Hind-Eŭropaj lingvoj kie ĝi aperas, ekzemple la hispana, la angla, la itala, ktp.

"Tu" venas el la hispana, sed ĝi ankaŭ aperas en pluraj Eŭropaj lingvoj kiel la itala "tu" aŭ la germana "du".

"Hi" venas el la angla "he" (li) kaj el la araba "hi" (ŝi).

Substantivoj
Normalaj substantivoj finiĝas je -e en singulara formo. La plurala formo estas farita aldonante -s. Krom tio, substantivoj ne ŝanĝas, ne ekzistas kazoj, sed oni povas kombini radikojn por krei novajn vortojn.

Verboj
Verboj finiĝas je -ar en infinitivo, oni anstataŭas ĝin per aliaj finaĵoj laŭ tempo kaj moduso. Ekzistas kvin tre gravaj sufiksoj por verboj (rilataj al la Esperantaj -iĝ-, -ig-, ek- kaj -ad-), kiuj permesas la kreadon de multaj kaj diversaj verboj el nur kelkaj bazaj radikoj:
 * -ad- donas al la verbo plian daŭron; se la verbo signifas ekan agon, la sufikso igas ĝin signifi la rezulton de tiu agi. Ekzemple:
 * kahar = diri --> kahadar = paroli
 * har = havi --> hadar = posedi
 * bisar = vidi --> bisadar = rigardi


 * -ek- donas al la verbo ekan signifon, aŭ la komenco de ago:
 * ranar = kuri --> ranekar = ekkuri
 * siar = scii --> siekar = lerni (komenci scii)
 * karar = fari --> karekar = ekfari
 * har = havi --> hekar = akiri, ekhavi
 * dormar = dormi --> dormekar = ekdormi
 * sitar = sidi --> sitekar = sidiĝi


 * -end- donas al la verbo la signifon de la fino de ago:
 * canar = iri --> canendar = alveni
 * dormar = dormi --> dormendar = vekiĝi


 * -if- makes the verb transitive if it wasn't, else it makes it "to cause someone do X-action"
 * dormekar = ekdormi --> dormekifar = ekdormigi
 * dormendar = vekiĝi --> dormendifar = veki
 * ekar = komenciĝi --> ekifar = komenci
 * folar = fali --> folifar = faligi


 * -os- nur estas uzata por transitivaj aŭ nerefleksivaj verboj, kaj ĝi igas ilin netransitivaj aŭ refleksivaj:
 * teycar = teni --> teycosar = teni sin
 * teycekar = ekteni --> teycekosar = ekteni sin

La kondiĉa moduso
Tiu ĉi moduso havas du finaĵoj: -em por la pasinteca formo kaj -od por la nuntempeca/estonteca formo. En Esperanto ambaŭ signifoj uzas us-verbojn, sed ofte oni uzas la formon "estus -inta" por klarigi ke temas pri la pasinteca formo.

Nuntempa: Pasinteca: Tamen, tre ofte oni uzas tiun pasintecan kondiĉan moduson en aliaj lingvoj por esprimi, ke io povis aŭ devis esti farita, sed ne estis (en Esperanto, kelkaj homoj uzas "povintus" kaj "devintus" por tiuj signifoj). En tiuj ĉi okazoj, Terwene ofte uzas la simplan pasintecon se la kuntekso ne kreas miskomprenojn.
 * Si mi siod xeno, mi laborod = Se mi scius kiel, mi laborus
 * Si mi siem xeno, mi laborem = Se mi estus sciinta, mi estus laborinta
 * Mi pixwel no mancar so, tan mi karel = Mi devintus ne manĝi ĝin, sed mi ne faris (=devis)
 * Mi ablel ranar, tan mi no karel = Mi povintus kuri, sed mi ne faris (=povis)

Participoj
La aktiva participo estas nur unu kaj oni kreas ĝin per la sufikso -ant-. La pasiva participo simile estas kreata per la sufikso -ed-. (Noto ke, kvankam mi uzas la Esperantajn -ant- kaj -at- por la tradukoj, en Terwene ne tiom gravas la tempa diferenco, do laŭ kunteksto oni povas traduki per -int-, -ont-, -it-, ktp.). Ĉiuj ekzemploj:
 * -ant-:
 * -an: Mi swan mancanta mafes = Mi estas manĝanta pomojn
 * -el: Mi swel mancanta mafes = Mi estis manĝanta pomojn
 * -on: Mi swon mancanta mafes = Mi estos manĝanta pomojn
 * -ax: Mi swod mancanta mafes = Mi estus manĝanta pomojn
 * -em: Mi swem mancanta mafes = Mi estus estinta manĝanta pomojn
 * -ay: Hi bolan ke mi sway mancanta mafes = Ri volas ke mi estu manĝanta pomojn
 * -ed-: la signifo povas ŝanĝi inter nuntempo kaj pasinteco laŭ la verbo kaj la kunteksto. Ekezemple, se iu homo estas "konata", ri estas konata en la nuntempo, ne en la pasinteco; sed se manĝaĵo povas esti "manĝita" (oni jam manĝis ĝin) aŭ "manĝata" (oni estas manĝanta ĝin nun, aŭ ĝi estas ofte manĝata, ktp.). Oni povas uzi pluraj vortoj por klarigi pri kiu senco temas, se entute necese, ekzemple per la vorto "hoim" (nun)
 * -an: Mafes swan manceda = Pomoj estas manĝitaj/ataj
 * -el: Mafes swel manceda = Pomoj estis manĝitaj/ataj
 * -on: Mafes swon manceda = Pomoj estos manĝitaj/ataj
 * -ax: Mafes swod manceda = Pomoj estus manĝitaj/ataj
 * -em: Mafes swem manceda = Pomoj estus manĝitaj/ataj
 * -ay: Mafes sway manceda = Pomoj estu manĝitaj/ataj

Adjektivoj kaj adverboj
Adjektivoj finiĝas per -a kaj adverboj per -o. Neniu nepre ricevas pluralfinaĵon. Oni povas aldoni -s al adjektivoj kiam la substantivo al kiu ĝi rilatas ne aperas en la frazo.

Neniu finaĵo uzas u aŭ i tiel ke povas ekzisti radikoj kiuj finiĝas per w aŭ j sen krei problemajn kombinojn.

Posedo
Posedo estas montrata uzante la vorteton te, kiu venas de la ĉina vorto "de" (pinyin) kaj funkcias proksimume same por posedo (en la ĉina ĝi havas ankaŭ aliajn funkciojn), ĝi estas simila al la angla 's kaj al la uzo de la a-finaĵo en Esperanto ĉe pronomoj kaj aliaj substantivoj. Ekzemple:
 * Mi te awte = Mia aŭto
 * Hi swan Lukas te penge = Ei estas amiko de Luko
 * Dome swan tusu te = La domo estas via
 * Kitaboteke te kitabe = biblioteka libro / libro de la biblioteko
 * (Data) womire, xenule te dome swan ega, swan mi te penge = La viro, kies domo estas granda, estas mia amiko

Demandoj
La ĉu-demandoj de Esperanto funkcias tre simile en Terwene, sed en Terwene la vorteto estas ma kaj ĝi estas uzata je la fino de frazo, ne je la komenco.
 * Tu swan bona = Vi estas bona

Ma povas esti uzata ankaŭ en neaj frazoj. Demandoj, kiuj oferas elekton inter du aŭ pli ebloj ofte uzas la vorteton "xor", kiu signifas "aŭ" sed indikas, ke oni povas elekti nur unu el la ebloj. Ekzemple: En tiu frazo, oni klare montras, ke oni povas elekti aŭ kafon aŭ teon, sed ne ambaŭ. Eblaj respondoj: Anstataŭe, se la parolanto volas doni la eblon elekti pli ol unu eblon (eĉ ĉiujn eblojn), ri devas uzi "or". Ekzemple: En Terwene ankaŭ ekzistas demandaj tabelvortoj, sed oni prefere ne ŝanĝu la vortordon kiam oni demandas per ili, ekzemple de demandovorto estas objekto, ĝi aperu en la permesataj lokoj por objektoj (poste en la artikolo oni povas legi pri tio). Ekzemple:
 * Tu swan bona ma? = Ĉu vi estas bona?
 * Tu no swan aytire ma? = Ĉu vi ne estas patro?
 * Tu bolan kafe xor cate ma? = Ĉu vi volas kafon, aŭ teon?
 * Ya, kafe. = Jes, kafon.
 * Ya, cate. = Jes, teon.
 * Kituta, xyexe. = Neniun, dankon
 * Tu bolan late, sukre or otre en tu te kafe ma? = Ĉu vi volas lakton, sukeron aŭ alian aferon en via kafo?
 * Ya, late. = Jes, lakton.
 * No, kitute. = Ne, nenion.
 * Ya, amba = Jes, ambaŭ.
 * Tu mancan xene? = Kion vi manĝas? (Vi manĝas kion?)
 * Tu swan xenule te aytise? = Kies patrino vi estas? (Vi estas kies patrino?)

Baza vortordo
Terwene sekvas la SVO vortordon, sed ankaŭ estas permesataj la ordoj "OSV" kaj "VSO". La tri ebloj ekzistas ĉar el la ses eblaj ordoj, oni povas permesi tri kaj ankoraŭ ne krei problemojn. Kiel unu-fraza regulo: La aĵo pli proksima al la maldekstra flanko de verbo, estas la subjekto. En SVO kaj OSV la subjekto jam estas maldekstre de la verbo, kaj en VSO, la subjekto estas pli proksime ol la objekto.

SVO estis elektita ĉar ĝi estas unu el la plej oftaj kaj parolataj ordoj en la mondo, ĉiuj la angla, la hispana kaj la ĉina uzas ĉefe tiun ordon, kaj ili estas la tri plej parolataj lingvoj.

Krom la ordo, nenio diferencigas subjekton de objekto, ne ekzistas la akuzativo aŭ iu ajn vorteto kiu indikas ĝin. Eĉ pronomoj restas senŝanĝe kiam ili estas objektoj:
 * Mi aman tu = Mi amas vin
 * Hi aman hi = Ri amas rin
 * Misu bisel hisu = Ni vidis ilin

Adjektivoj kaj aliaj modifiloj
Adjektivoj ofte aperas antaŭ (maldesktre de) la substantivo, sed se oni ne kreas miskomprenojn, oni povas meti ĝin post la substantivo. Kiam estas du aŭ pli adjektivoj por unu substantivo, oni povas meti ilin ambaŭ antaŭ aŭ post la substantivo, oni povas meti la substantivoj inter ilin, aŭ la vorton "he" (kaj) aŭ komo, aŭ nenio ajn.
 * Bela fasta womise / Womise bela fasta / Bela womise fasta / Bela he fasta womise / Womise bela he fasta = (La) rapida kaj bela virino

Ĝenerale modifilojn oni metas antaŭ la modifaton.

Komplementoj
Komplementoj (aldonaj informoj kiujn oni prezentas per adverboj aŭ preposicioj) prefere iru post, aŭ antaŭ la ĉefa parto de la frazo (subjekto, verbo, objekto). Do ekzemple oni prefere diru: Anstataŭ:
 * Mi trinkan kafe en kafere / En kafere mi trinkan kafe
 * Mi en kafere trinkan kafe / Mi trinkan en kafere kafe

Artikoloj
Ne ekzistas specifa dinifita (la) aŭ nedifinita artikolo (Esperanto ankaŭ ne havas nedifinitan). Tamen, la vorto "wan" (unu) povas roli kiel nedifinita artikolo se necese, ekzemple por distingi la nombreblajn substantivojn de la nenombrebaj: Kontraŭe, ekzistas vortoj kiuj havas nur nombrelan aŭ nenombrelan signifon, en tiaj okazoj "wan" ne estas necesa: La difinita artikolo ne ekzistas ĉar ĝia uzo varius laŭ la denaska lingvo de la parolanto, ĝi ne ekzistas en tre gravaj lingvoj kiel la ĉina kaj la rusa, kaj ĝia uzo estas tre malsimila en la araba kompare al la anlga aŭ la hispana, do por simpleco Terwene ne havas ĝin. Plej ofte oni vere ne necesas ĝin, ekzemple por komparoj: ("mas" signifas "pli" kaj "mos" signifas "plej") Kaj ekzistas alia maniero por diri la superlativon:
 * Mi mancan mafe = Mi manĝas (la) pomon (eble unu, eble pecon, eble pluraj)
 * Mi mancan wan mafe = Mi manĝas (unu) pomon (nur unu)
 * Mi mancan mafes = Mi manĝas (la) pomojn
 * Mi swan wome = Mi estas (la) homo
 * Mi swan mas bona ke tu = Mi estas pli bona ol vi
 * Mi swan mas tala ke tu = Mi estas pli alta ol vi
 * Hi swan mas teliga hoer = Ri estas la plej inteligenta ĉi tie
 * Hi swan mos bela = Ri estas la plej bela
 * Hi swan mas lia ke tutules = Ri estas pli forta ol ĉiuj

Nombroj kaj ciferoj
Nombroj funkcias simile al la Esperantaj kaj la ĉinaj: Post 999 999 ekzistas vortoj kreitaj simile al "miliono", "biliono", "triliono", ktp. sed pli regule: cifero + ilye. Terwene sekvas la "mallongan" sistemon same kiel la angla, do ĉiu nova vorto aldonas tri nulojn. Oni povas uzi aŭ ne la vorton "wan" antaŭ tiuj vortoj, sed ne antaŭ "deg", "pay" kaj "mil". Simile al Esperanto, vortoj kiel "miliono" estas substantivoj, do ili bezonas la pluralan finaĵon. Ankaŭ estas permesate simple legi la ciferojn por diri nombron pli facile, en la ĉina lingvo oni faras tion por aferoj kiel telefonnumeroj kaj jaroj. Oni zorgu pri la kunteksto. Ekzemple: Ordigaj nombroj estas kreataj aldonante -a. Aliaj finaĵoj permesas pluraj signifoj:
 * 10: deg
 * 20: dosdeg
 * 30: sandeg
 * 400: kwarpay
 * 800: copay
 * 9 000: naw mil
 * 323 456: sanpay dosdeg san mil kwarpay kwindeg low
 * pay = cent
 * mil = mil
 * wanilye = unu miliono
 * dos wanilyes = du milionoj
 * sif dosilyes = sep miliardoj
 * sanilye = unu biliono
 * 1998 = wan naw naw co
 * 2000 = dos nul nul nul
 * 233445 = dos san san kwar kwar kwin
 * wana = unua
 * pay dosdeg coa = cent-dudek-oka
 * wanao = unue / en la unua loko (a + o donas tiun signifon ĉar nura o signifas grupo)
 * doso = duope
 * dego = dekope

La refleksiva pronomo
Terwene havas la refleksivan pronomon "sey", kiu estas la refleksiva pronomo por ĉiu alia pronomo, sed ne estas deviga. Ĝi funkcias simile al la Esperanta "si". Vidu ĝiajn uzojn:
 * Por fari la frazon refleksiva for iu ajn pronomo (kvankam eblas uzi la saman pronomon dufoje por la sama signifo, ekzemple: mi limpan mi = mi limpan sey):
 * Mi limpan sey = Mi purigas/banas min
 * Tu mancifan sey = Vi manĝigas vin mem
 * Por emfazi kiu estas la posedanto de io:
 * Hi bisel (hi te) sey te dome = Ri vidis sian propran domon
 * Mi aman (mi te) sey te ermise = Mi amas mian propran fratinon
 * Kiel radiko por vortfarado:
 * seyaxe = propraĵo
 * mortar = morti; morta = morta; morte = morto; mortifar = mortigi; mortife = mortigo; --> seymortifar = mortigi sin; seymortife = sinmortigo

Komparo

 * Komparativo (pli): 
 * Hi swan mas bona ke tu = Ri estas pli bona ol vi
 * Hi swan kimas tala ke tu = Ri estas malpli alta ol vi
 * Superlativo (plej):
 * Hi swan mos bona inter tutules/fro Argentine/de data oge = Ri estas la plej bona el ĉiuj/el Argentino/el tiu grupo
 * Hi swan kimos tala = Ri estas la malplej alta
 * Egaleco: Hi swan (datu) bela xeno tu = Ri estas (tiom) bela kiom vi

Subordinate sentences
Subordinate sentences use either xen- correlatvies, or if no xen- correlative works, they use the particle ke
 * The xen- correlative is usually at the beginning of the subordinate sentence
 * Mi no sian xener hi swan = I don't know where he is
 * Mi komprenan kos xene hi karel date = I understand why he did that
 * Hi swan wome xenule te dome swan blodala = She is the person whose house is red
 * To connect sentences that can't be connected by a xen- word, the particle "ke" is used
 * Mi sian ke hi swan en sey te dome = I know he's in his own house
 * Mi komprenan ke date no swan ibla = I understand that's not possible
 * To connect sentences when the subordinate sentence represents a "ma" question (in English one would use "if" or "whether"), the particle "ma" is used
 * Mi no siel ma hi swel en sey te dome = I didn't know whether she was in her house
 * Mi kwestan ma hi kahadan Terwene = I ask whether she speaks Terwene

Passing from one word type to another
Changing the ending of a word can change its meaning from verb to noun, noun to adjective/adverb, and so on. Let's look what usually happens to the meaning:
 * Adj to verb: the verb usually becomes the transitive verb "to make something Xadj"
 * gara = warm --> garar = to heat
 * Verb to adj: adjective for things that are used or necessary to do or related to the action of the verb
 * mancar = to eat --> manca = for eating/related to eating
 * Verb to noun: this noun usually is the name of the action of the verb, but can also be the process of the verb:
 * mancar = to eat --> mance = a meal
 * dormar = to sleep --> dorme = sleep (noun)
 * Noun to verb: this verb is usually the action that is done with the noun
 * martile = hammer --> martilar = to (use a) hammer
 * Adj to noun: the name of the quality of the adjective most probably
 * bela = beautiful --> bele = beauty
 * kibela = ugly --> kibele = ugliness
 * fasta = fast --> faste = velocity
 * ega = big --> ege = size
 * tala = tall --> tale = height
 * Noun to adj: usually "related to noun" or "for noun"
 * cate = tea --> cata = for tea
 * cata peye = a cup for tea
 * myawe = cat --> myawa = for cats

Correlatives
Correlatives are special words which consist of certain beginnings and endings and are ordered in a table.

"kos -e" and "-a leye" are in the table to explain how they are formed and used because they are common correlatives, but they are not technically their own correlatives, but derived from other correlatives. This system can be used to create new ones too.

The specific words for some of the horizontal meanings are:
 * ime = moment (this is also a suffix)


 * ere = place (this is also a suffix)
 * kose = reason
 * xenoe = way
 * une = quantity/amount
 * ule = individual (used like "person", "dude" or "guy")
 * leye = type/kind/class

Examples of correlatives in use

 * -a
 * Tu legan xena kitabe? = Which book are you reading?
 * Data dome swan mi te = That house is mine
 * Tu legel hoa kitabe ma? = Have you read this book?
 * Tu legon soma kitabe ma? = Will you read some book?
 * Kituta dyere karod date = No animal would do that
 * Mi legod tuta kitabe = I would read every book
 * Baha dyeres mancan rowe = Many animals eat meat
 * Kibaha kitabes swan bona = Few books are good
 * Mi bolan otra kitabe = I want another book
 * Mi bolan legar renha kitabe = I want to read any book
 * -e
 * Date swan xene? = What is that?
 * Hoe swan awte = This is a car
 * Swan some sor tawile ma? = Is there something on the table?
 * Mi karel kitute! = I did nothing!
 * Tute swan kibona hoer = Everything is bad here
 * Mi bolan bahe = I want many things
 * Mi bolan kibahe = I want few things
 * Tu bolan otre ma? = Do you want another thing?
 * Renhe swod bona hoim = Anything would be good now
 * -er
 * Mi te awte swan xener? = Where is my car?
 * Mi naskel dater = I was born there
 * Swan pane hoer = There is bread here
 * Mi sercenday mi te kitabe somer = I'll find my book somewhere
 * Mi te kitabe swan kituter = My book is nowhere
 * Mi dormel tuter = I've slept everywhere
 * Mi canel baher = I've gone to many places
 * Mi ablod canar (to) kibaher = I could go to few places
 * Mi bolan canar otrer = I want to go to other place
 * Dormay renher = Sleep anywhere
 * -im
 * Misu mancon xenim? = When will we eat?
 * Mi datim siel = Then I knew
 * Hocanay hoim! = Come now!
 * Tu somim hocanel to Argentine ma? = Have you ever come to Argentina?
 * Mi kitutim dorman = I never sleep
 * Mi tutim amon tu = I'll always love you
 * Mi bahim canel (to) dater = I've gone there many times
 * Mi kibahim canel (to) dater = I've gone there few times
 * Hi canon otrim = She will go in other moment
 * Hocanay renhim = Come here at any time
 * kos -e
 * Kos xene tusu karel date? = Why did you do that?
 * Kos date mi no canod to Mehike = Because of that I wouldn't go to Mexico
 * Mi no dormel bono kos hoe = I didn't sleep well because of this
 * Mi kos some no sercendel mi te awte = For some reason I haven't found my car
 * Kos kitute mi karod date = For no reason I'd do that
 * Mi aman hi kos tute = I love her for every reason
 * Mi aman hi kos bahe = I love him for many reasons
 * Mi canod kos kibahe = I'd go for few reasons
 * Mi karod date kos otre, no kos date = I'd do that for another reason, but not because of that
 * Hi mancan kos renhe = He eats for any reason
 * -o
 * Tusu xeno karel date? = How did you do that?
 * Hi swan dato tala xeno sey te aytire = He is as tall as his father
 * Hoo oni karan keykes = This is how one makes cakes
 * Somo hi no komprenel = Somehow he didn't understand
 * Kituto mi karod date = No way I would do that
 * Mi dormel tuto = I've slept in every way
 * Mi ablan canar baho = I can go in many ways
 * Mi ablod canar kibaho = I could go in few ways
 * Misu ablan canar otro ma? = Can we go in another way?
 * Tu ablan hocanar renho, tan hocanay = You can come in any way, but come
 * -us
 * Tu mayel xenus pane? = How much bread did you buy?
 * Mi necesan datus = I need that amount
 * Hous kafe no swan sufica = This amount of coffee is not enough
 * Mi necesan somus kafe = I need some coffee
 * Mi han kitutus kafe = I have no coffee
 * Mi han tutus kafe = I have all the coffee
 * Mi han bahus kafe = I have a great amount of coffee
 * Mi han kibahus kafe = I have a small amount of coffee
 * Mi han otrus kafe, no datus = I have another amount of coffee, not that amount
 * Mi xihwod renhus date = I'd like any amount of that
 * -ule(s)
 * Xenules swan datules? = Who are those?
 * Datule swan mi te erme = That one is my brother
 * Houles swan mi te penges = These ones are my friends
 * Somule karel date = Someone did that
 * Kitutule(s) karod date = Nobody would do that
 * Mi aman tutule(s) = I love everyone
 * Bahules mancan pane = Many people eat bread
 * Kibahules konan mi = Few people know me
 * Otrule hocanendel, no hi = Someone else arrived (here), not her
 * Renhule ablan karar date = Anyone can do that
 * -a leye (de)
 * Tu han xena leye de awte? = What type of car do you have?
 * Tu han data leye de awte ma? = Do you have that type of car?
 * Tu konan tuta hoa leyes de pane ma? = Do you know every one of these types of bread?
 * Soma leyes de dyeres mancan rowe = Some types of animals eat meat
 * Mi han kituta leye de pane = I have no type of bread
 * Mi han tuta leye de pane = I have every kind of bread
 * Mi han baha leyes de cate = I have many types of tea
 * Mi han kibaha leyes de kafe = I have few types of coffee
 * Mi no han data leye, tan mi han otra leye = I don't have that type, but I have another type
 * Renha leye swon sufica = Any type will be enough

The useful word "ke"
"Ke" has many uses, most of them are designed to make our lives easier, sometimes by replacing longer or more specific words when they are not really necessary.

"Ke" for comparisons
As seen previously, "ke" is used as the word "than" for comparisons:
 * Hi swan mas bona ke tu = He is better than you
 * Hi swan kimas tala ke tu = He is less tall than you

"Ke" in subordinate sentences
As seen previously, "ke" can be used to connect sentences when they can't be connected with xen- correlatives:
 * Mi sian ke hi swan en sey te dome = I know he's in his own house
 * Mi komprenan ke date no swan ibla = I understand that's not possible
 * Mi no siel ke hi swel en sey te dome = I didn't know that she was in her house

"Ke" replacing xen- words
When context allows and xen- words are either long, obvious, or simply make a sentence ugly, they can be replaced with "ke":
 * Hi swan wome ke dorman hoer (instead of "xenule") = He is the person who sleeps here
 * Data womire, ke te dome swan ega, swan mi te penge (instead of "xenule") = That man, whose house is big, is my friend
 * Tu swan ke te aytise? (instead of "xenule") = Whose mother are you?
 * Tu legan ke kitabe? (instead of "xena") = What book are you reading?
 * Date swan ke? (instead of "xene") = What is that?
 * Mi te awte swan ke? (instead of "xener") = Where is my car?
 * Kos ke tusu karel date? (instead of "xene") = Why did you do that?

Days, months and years
The name of the days is created in a similar way to Chinese and Portuguese, with numbers. Months too. Monday is considered the first day of the week. The system is really simple: number + a (for ordinal number) + rote. There are two words for "day" in Terwene, one with the meaning of "rotation" for the 24 h day (rote), and one which represents the hours of light of one day (sole), which also means "Sun". Months are created the same way but with the word "lune" which means both "moon" and "month". And weeks are lun+ab+e, meaning "a fraction of moon". The word for year is "yare". The order of dates is dd/mm/yyyy, let's see some examples: You may wonder "what happens between 1st and 7th of every month? because "Wanarote" is "Monday", not "first day of the month"". Well, most probably one would say just "wana" (first) to refer to the date and "Wanarote" to say "Monday", but also one could put the adjective after the word "rote wana" to make it clear that it's not "Wanarote", or hope context would clarify it, for example if you say "wana rote de Kwaralune", it clearly doesn't mean "Monday of April", it can only mean "April 1st".
 * Mi naskel ces sana hore he dosabe dosarote degwana (rote) de kwaralune wan naw naw co
 * I was born at 3:30 Tuesday the 20th of April 1998
 * Mi dormel dur lunabe = I slept during one week

Common phrases

 * Haye = Hi/Hello
 * Bona rote = Good day (at any time)
 * Bona sole = Good day (during daytime)
 * Bona kisole = Good night
 * Bona morne = Good morning
 * Bona kimorne = Good afternoon
 * Til sun = See you soon
 * Til posrote = See you tomorrow
 * Kihaye = Bye
 * Xyexe = Thank you
 * Kixyexe = You're welcome
 * Preye = Please
 * Ihane = Sorry
 * Bonhocanende = Welcome
 * (Tu swan) xeno? = How are you? (sing.)
 * (Tusu swan) xeno? = How are you? (pl.)
 * Bono, he tu(su)? = Good, and you?
 * Bona mancare! = Bon appetit!
 * Bona boyage! = Bon voyage! (Good trip!)
 * Helse! = Health!

Prepositions
Important note: when prepositions are used alone (they are not working as prepositions), it is recommended to place them at the end of the sentence or in the place where they create the least misunderstandings, or a comma is placed after them to represent a silence.

To “to” direction
 * Hi hocanon to urbe = she will come to the city

Ces “at” relatively in the same position but not exactly Fro “from”, position or time Te “ 's ” possession De “of” shows some relation or expreses quantity Dur “during/while” En “in” necessarily inside, can be metaphoric or figurative Kien "outside" Til "until” both for time and place Ko “with” Kiko “without” Par “for” Kos “because (of)” Xya “under” Sor “on” Super "over" over something but not touching it Tayti “instead” Amam "in front of" place Kiamam "behind" Pre "before" only for time Pos "after" only for time Pas "next to" Far "far from/far/away" Kifar "near/nearby" Haw "about" Tra "through" Cirki "around" Inter "between/among" Anti "against" Per "by/using" Kiper "without" without an instrument Tran "crossing/at the other side of" Bey "beyond" Exeti "except, appart from, other than"
 * Hi kahadan to hisu = he speakes to them
 * Mi te penge swan ces porde = my friend is at the door
 * Mi te erme swan ces tawile = mi brother is at the table
 * Hi swan ces angle = she is at the corner
 * Mi canel fro angle to mi te dome = I went from the corner to my house
 * Hisu swan kronules fro wan naw naw co = They are kings from 1998
 * Hi swan fro Argentine = She is from Argentina
 * So swan fro arbaxe = It is made of wood
 * Lukas te kitabe = Luke's book
 * Hoa awte swan egikere te = This is the university's car
 * Kitaboteke de urbe (Urbe te kitaboteke) = the city's library (not necessarily owned by the city)
 * Peye de kafe = a cup of coffee (a cup full of coffee)
 * Dur mi mancel, hi trinkel = While I was eating, he was drinking
 * Mi no futan dur mornes = I don't walk in the morning
 * Mi residan en data dome = I live in that house
 * Mi ikan en egikere = I study in a university
 * Tu swan en xor kien ma? = Are you inside or outside?
 * Tu swan kien dome ma? = Are you out of the house?
 * Misu canay (to) kien = Let's go outside
 * Mi mancel til nawa hore = I ate until 9:00
 * Misu ranay til dome! = Let's run up to the house!
 * Mi mancan mafes ko frutakwe = I eat apples with juice
 * Ko tu mi swan mas bono = With you I feel better
 * Hi residan ko hi te ermes = He lives with his siblings
 * Mi trinkan kafe kiko late = I drink coffee without milk
 * Mi karel hoe par tu = I did this for you
 * Hi karan keykes par kimayar = I make cakes for selling
 * Peye par ubalkole = a cup/glass for wine
 * Kos date mi no mayan mafes = Because of that I don't buy apples
 * Hi no hocanon kos sey te kihelse = She won't come because of her illnes
 * Mi no mancan kos mi ne xihwan date = I'm not eating because I don't like that
 * Womihe swan xya tawile = A child is under the table
 * Mi canel (to) xya awte = I went under the car
 * Hi swan xya = He is below
 * Swan mafes sor tawile = There are apples on the table
 * Tayres udanan super misu te awte = Birds fly over our car
 * Mi trinkan tayti tu = I drink instead of you
 * Mi trinkan tayti mancar = I drink instead of eating
 * Tayti, tu mancan = Instead, you eat
 * Mi swan amam tu te dome = I am in front of your house
 * Mi swan kiamam tu = I'm behind you
 * Premorne = early morning
 * Mi naskel pre baha tempe = I was born a long time ago
 * Pre mi dormekel mi mancel = Before I fell asleep, I ate
 * Pre dormekar mi mancel = Before falling asleep, I ate
 * Mi kitutim sentel date pre = I'd never felt that before
 * Pos dormendar mi mancel = After waking up, I ate
 * Pos mi dormendel mi mancel = After I woke up, I ate
 * Mi karon date pos = I'll do that after/later
 * Mi swan pas awte = I am next to a car
 * Xene swan pas tu? = What is next to you?
 * Mi swan far = I am far
 * Date swan far misu = That is far from us
 * Canay far! = Go away!
 * Mi swan kifar tu = I'm near you
 * Misu canay somer kifar = Let's go somwhere nearby
 * Data kifara kafere swan bona = That nearby cafe is good
 * Tu sian haw xene? = What do you know about?
 * Tra winteporde encanan winte = Through the window enters wind
 * Cirki sandeg = around thirty
 * Cirkicanar = to go around
 * Cirki dome swan awtes = Around the house there are cars
 * Internatyona = international
 * Mi swan inter arbes = I'm between the trees
 * Anti kihelse = against (for) an illnes
 * Anti mure = against the wall
 * Mi swan anti tu = I'm against you
 * Hi hocanon per awte = He'll come by car
 * Mi martilan per martile = I hammer? with a hammer
 * Mi martilan kiper martile = I hammer without hammer
 * Mi te dome swan tran sadake = My house is at the other side of the street
 * Tran data nade swan otra lande = Crossing that river it's another country
 * Misu canay (to) bey urbe = Let's go beyond the city
 * Womoge kitutim canel bey Lune = Humankind has never gone beyond the moon
 * Mi mancan tute exeti mafes = I eat everything except apples
 * Tutules hocanel exeti tu = Everyone came except you

Preffixes

 * Ho- from ho- correlatives, this particle can also be used to show proximity, usually meaning "here". All of its uses are optional, for example, one may use "canar" as "to come" but to be more clear it's possible to use "hocanar"
 * canar = to go --> hocanar = to come
 * canendar = to arrive --> hocanendar = to arrive here (usually the listener's "here" because the speaker is always in its own "here")
 * lenar = to take (from one place to another) --> holenar = to bring (from one place to here)
 * Law- from lawa = law shows relation by marriage or similar relationship
 * aytise = mother --> lawaytise = mother in law
 * lawe = law
 * Disi- disseminating, separately
 * denar = to give --> disidenar = distribute
 * disio = disseminatingly
 * disiar = disseminate
 * Ex- ex-, former
 * presidante = president --> expresidante = expresident
 * exa = former
 * Ki- "un-" the opposite meaning or the closest approximation of it
 * mayar = to buy --> kimayar = to sell
 * tonge = east --> kitonge = west
 * nore = north --> kinore = south
 * kia = opposite (adj)
 * kio = contrarily
 * sendar = to send --> kisendar = to receive
 * Pre- before, pre-, long ago in time
 * histore = history --> prehistore = prehistory
 * bisar = to see --> prebisar = to anticipate (to have a vision)
 * morne = morning --> premorne = early morning
 * ayte = parent --> preayte = ancestor
 * Re- to repeat, to do again
 * sendar = to send --> resendar = to resend
 * kahar = to say --> rekahar = to repeat
 * reo --> again
 * Mis- to do incorrectly
 * komprenar = to understand --> miskomprenar = misunderstand
 * usar = tu use --> misusar --> to misuse
 * miso = mistakenly/wrongly
 * Far- from afar
 * bisar = to see --> farbisatore = television (the object)
 * farbise = television
 * Dosab(a)- half-, semi-
 * hore = hour --> dosabahore = half an hour
 * Kwasi- almost, quasi-, pseudo
 * nome = name --> kwasinome = pseudnim
 * dyose = god --> kwasidyose = demigod
 * ihe = son/daughter --> kwasiihe = stepson/daughter

Suffixes
I won't repeat the five verb suffixes, they are explained in the Verbs section
 * -abl- capable
 * bisar = to see --> kibisabla = blind
 * swimar = to swim --> swimabla = that can swim
 * ablar = to be able, can
 * abla = capable
 * -ibl- possible, the passive counterpart of abl
 * bisibla = visible
 * mancar = to eat --> mancibla = edible
 * ibla = possible
 * -ul- individual characterized by the root
 * Argentine = Argentina --> argentinule = an argentine
 * anti = against --> antiule = an oppositor
 * fenfa = rich --> fenfule = a rich person
 * krone = crown --> kronule = king/queen
 * kimayar = sell --> kimayule = sales person
 * -wen- language
 * Enge = England --> Engewene = English (lang)
 * Franse = France --> Franswene = French (lang)
 * Cine = China --> Cinwene = Chinese (lang)
 * Israele = Israel --> Israelwene = Hebrew
 * Some languages that can not be derived from a place or people may not take -wen- and may not take the -e ending at all
 * Esperanto = Esperanto
 * Latine = Latin
 * Klingon(e) = Klingon
 * -ax- concrete thing or material related to the root
 * mancar = to eat; mance = meal --> mancaxe = food
 * dulca = sweet --> dulcaxe = a sweet/candy
 * arbe = tree --> arbaxe = wood
 * en = in --> enaxe = content
 * -es- state or abstract quality related to the root
 * bela = beautiful --> belese = beauty
 * gara = warm; gare = warmth --> garese = temperature
 * ekwala = equal --> ekwalese = equality
 * libra = free --> librese = freedom
 * ule = an individual; ulese = individuality
 * When you turn an adjective into noun and it already means the quality, -es- is not necessary:
 * fasta = fast --> faste = velocity (=fastese)
 * -il- tool to do the verb of the root or related to it
 * tingaxarte = music --> tingaxartile = a musical instrument
 * ile = tool
 * -og- group of the root
 * arbe = tree --> arboge = forest
 * bede = sheep --> bedoge = a flock of sheep
 * wome = wome --> womoge = humankind
 * -ib- tendency or inclination to do somthing (not all -ive English words end with this!)
 * krear = to create --> kreiba = creative
 * kahadar = to talk --> kahadiba = talkative
 * rekahar = to repeat --> rekahiba = repetitive
 * imaginar = to imagine --> imaginiba = imaginative
 * -ind- worthy
 * legar = to read --> leginda = read-worthy
 * acetar = to accept --> acetinda = acceptable (worthy of acceptance)
 * xyexar = to thank --> xyexinda = worthy of being thanked
 * -eyn- recipient or container of the thing or characterized by the root
 * male = money --> maleyne = wallet
 * kigara = cool/cold --> kigareyne = fridge
 * eyne = recipient
 * -ist- professional of follower of a doctrine (can be interchangeable with -ul- in some words)
 * dente = tooth --> dentiste = dentist
 * helsar = to treat/cure --> helsiste = physician/doctor
 * pyane = piano --> pyaniste = pianist
 * Budha (or Budhe) = Buddha --> budhiste = buddhist
 * -ism- doctrine, idea, religion
 * Kristo = Christ --> kristisme = christianity
 * Budha = Buddha --> budhisme = buddhism
 * Marx(e) = Marx --> marxisme = marxism
 * socie = society --> sociisme = socialism
 * -ator- machine, part of machine, or system that does the verb of the root (it's NOT used for people who do a work, -ist- or -ul- are used instead, not even roots should end with -ator if it's for people, in the rare case there is a profession that needs its own root then it may end in -ador, but preferably with -ist)
 * faste = velocity; baryar = to change; fastebaryar = to accelerate --> fastebaryatore = accelerator
 * udanar = to fly --> udanatore = flying machine, aircraft
 * winge = wing --> wingudanatore = plane, aircraft with wings
 * aspe = blade --> aspudanatore = helicopter
 * ciswar = to calculate --> ciswatore = calculator
 * -obl- mutiplication
 * dosobla = double
 * sanoblar = to triple
 * kwarobla = quadruple
 * oblar = to multiply
 * -ab- fraction
 * dosabe = a half
 * sanabar = to divide in three parts
 * kwarabe = a quarter
 * lune = moon/month --> lunabe = week
 * abar = to divide
 * abe = fraction
 * -al- color
 * blode = blood --> blodala = red
 * banane = banana --> bananala = yellow
 * akaxe = sky --> akaxala = blue
 * orange = orange --> orangala = orange
 * plante = plant --> plantala = green
 * ube = grape --> ubala = purple/violet
 * lume = light --> lumala = white
 * kilume = darkness --> kilumala = black
 * rake = ashes --> rakala = grey
 * kafe = coffee --> kafala = brown
 * ale = color
 * By the way, to say "light blue" or "dark blue" and similar combinations, the word (ki)luma or the prefix (ki)lum- are used:
 * lumakaxala = light blue
 * kilumakaxala = dark blue
 * lumrakala = light grey
 * lum(a)blodala = pink
 * -eg- a bigger or stronger counterpart of the root
 * lafar = to laugh --> lafegar = to laugh a lot or very hard
 * winte = wind --> wintege = a very strong wind
 * gara = warm --> garega = hot
 * kigara = cool --> kigarega = cold
 * ega = big
 * -it- a smaller or softer counterpart of the root
 * lafar = to lough --> lafitar = to smile
 * winte = wind --> wintite = a breeze
 * lage = lake --> lagite = lagoon
 * nade = river --> nadite = stream/creek
 * gara = warm --> garita = warm but more temperate
 * kigara = cool --> kigarita = cool but more temperate
 * safine = ship --> safinite = boat
 * ita = small
 * -er- place
 * mayar = to buy --> mayere = store
 * mancar = to eat --> mancere = restaurant
 * -otek- a place to save lots of the same thing
 * kitabe = book --> kitaboteke = library
 * male = money --> maloteke = bank
 * -im- time, moment, season
 * gara = warm --> garime = sommer
 * kigara = cool --> kigarime = winter
 * flore = flour --> florime = spring
 * foyle = leaf; folar = to fall --> foylime = autumn
 * -ar- this infinitive ending can also be used with other endings representing the meaning of the verb if the root itself doesn't express it well (thus the root is rather a noun or adjective than a verb)
 * "krone" means "crown", and "kronar" is "to crown", but to say the name of the action one can't go back to "krone" to mean coronation, so one leaves the infinitive ending, thus "kronare" is "coronation".
 * martile = hammer; martilar = to hammer --> martilare = hammering (the name of the action)
 * -ic- a part or particle of the whole or of the material
 * sande = sand --> sandice = a grain of sand
 * sale = salt --> salice = a grain of salt
 * himpate = snow --> himpatice = a snowflake
 * -idr- leader, ruler, boss
 * urbe = city --> urbidre = mayor
 * probince = province/state --> probincidre = gobernor
 * lande = country --> landidre = president or prime minister
 * safine = ship --> safinidre = captain
 * -ih- offspring, son
 * wome = person/human --> womihe = child
 * myawe = cat --> myawihe --> kitten
 * faraxe = butterfly --> faraxihe = caterpillar
 * kronule = king/queen --> kronulihe = prince/princess
 * -is- -ir- the first one is for females and the second one for males
 * ayte = parent --> aytise = mother; aytire = father
 * ampenge = boy/girlfriend --> ampengise = girlfriend; ampengire = boyfriend
 * ihe = son/daughter --> ihise = daughter; ihire = son
 * ise = a female (of ani species)
 * ire = a male (of ani species)
 * These suffixes should not be used in excess, only when it's really necessary to mention gender/sex of the person/living being in question.
 * -ik- means science or pseudoscience that studies X field (most words that in English end in -ics and -logy)
 * ike = science
 * nume = number --> numike = mathematics
 * wene = language --> wenike = linguistics
 * dyose = god --> dyosike = theology
 * helse = health --> helsike = medicine
 * bite = life --> bitike = biology

Ki- and no-
The word no can be used in a similar way to ki- but they are not the same, the first one is the negation of the meaning, while the second one is the opposite meaning. Sometimes both arrive at the same meaning, in those cases ki should be used, but no may be used when ki does not create the correct meaning or doesn't make sense at all.

There are words that could have been created through ki, but two separate roots have been chosen because either a shorter word was needed (such as for prepositions), a root that started in a vowel was needed (for suffixes such as eg and it), or the two words should be different for better understanding (such as pre and pos).

Family words
There are four main family words: With those, the -is-/-ir- suffixes por gender, and the -it-/-eg- suffixes for age, we can create all the family words that any calture may need. For example:
 * ayte = parent
 * ihe = offspring (son/daughter)
 * erme = sibling
 * espe = spouse
 * aytayte = grandparent
 * aytiraytise = the mother of my father
 * ermihe = nephew/niece
 * ayterme = uncle/aunt
 * aytermespe = uncle's/aunt's spouse
 * aytermihe = cousin
 * ihihe = grandson/granddaughter
 * ermisite = younger sister
 * ermirege = older brother
 * ermespire = a sibling's husband
 * and many many more...

Short words not worthy of being classified
Some words and phrases in many languages like "very", "too", "and", "but", "al least", "still" and so on, are difficult to classify and usually don't follow the same rules. In Terwene that means that these words don't take any ending in their usual form. Here is a list:
 * He and
 * Mi mancan pane he trinkan cate = I eat bread and drink tea
 * Or inclusive or
 * Xor exvlusive or
 * Tan but
 * Hen very
 * Tu swan hen bela = You are very beautiful
 * Tay too (in the sense of too much)
 * Data swan tay ega = That one is too big
 * Amba both
 * Ye also, too
 * Mi aman wofes, mi aman ye myawes = I love dogs, I love cats too
 * Tu mancan pane, ye mi mancan pane = You eat bread, I also eat bread
 * Mas (plus, plu, pli)
 * Plus in maths: wan mas dos swan san = one plus two is three
 * More: mi bolan mas pane = I want more bread
 * More and -er in comparisons: tu swan mas alta ke mi = you are taller than me
 * Anymore when with no: Mi no mas dorman bonu = I don't sleep well anymore
 * Mos
 * Most and -est in comparison
 * Mose maximum (noun): Xenun swan mose? = How much is the maximum?
 * Mosa maximum (adj): Kimosa ose swan deg = The maximum amount is ten
 * Moso at most: Mi bolan moso deg = I want at most ten
 * Kimas
 * Minus in math: san kimas dos swan wan = three minus two is one
 * Less: mi xihwan ko kimas sukare = I like it with less sugar
 * Less in comparison: hi swan kimas tala ke tu = she is less tall than you
 * Kimos
 * Least in comparison: Tu swan kimos teliga = You are the least intelligent
 * Kimose Minimum (noun): Xenus swan kimose? = How much is the minimum?
 * Kimosa minimum (adj): Kimosa ose swan deg = The minimum amount is ten
 * Kimoso at least: Kimoso deg womes hocanel = At least ten people came
 * Kwasi
 * Almost: Mi kwasi canendan = I'm almost arriving
 * + no barely: Mi kwasi no dorman = I barely sleep
 * Ankor
 * Still: Hi ankor mancan = He's still eating
 * + no yet: Tu ankor no mancel = You haven't eaten yet
 * Yam
 * Already: Mi yam komprenan = I already understand
 * Yet: Tu yam mancel hoer ma? = Have you eaten here yet?
 * + no no longer: Mi yam no mancan rowe = I no longer eat meat
 * Sun soon
 * Preroto yesterday
 * Horoto today
 * Posroto tomorrow
 * Roto daily
 * Lunabo weekly
 * Luno monthly
 * Yaro annualy
 * Iben even
 * Iben tu komprenan date = Even you understand that
 * Hus just (recently)
 * Mi hus karel so = I just made it
 * Tuy immediately
 * Hocanay tuy! = Come immediately

Animal and human parts

 * Kepe = extremity, limb (arms, legs, tails, trunks)
 * Sorkepe = arm
 * Xyakepe = leg
 * Kiamamkepe = tail
 * Olar = to smell --> olile = nose --> olilkepe = trunk
 * Bisar = to see --> bisile = eye
 * Olar = to smell --> olile = nose
 * Tingar = to hear --> tingile = ear
 * Onte = lip
 * Ontoge = mouth
 * Oste = bone
 * Towfe = hair
 * Bisiltowfe = eyelash
 * Frente = forehead
 * Bisilfrente = eyebrow
 * Pyele = skin
 * Xente = body
 * Mane = hand
 * Kepite = finger, toe
 * Fute = foot
 * Kepitedire = nail (dire = shield)
 * Neke = neck
 * Maneneke = wrist
 * Pensar = to think --> pensile = brain
 * Towe = head
 * Towmyene = face
 * Dile = heart
 * Dente = tooth

Rooms

 * Rume = room
 * Cefar = to cook --> cefrume = kitchen
 * Dormar = to sleep --> dormerume = bedroom
 * Mancar = to eat --> mancerume = dining room
 * Limpar = to wash --> limperume = washing room
 * Banar = to take a bath --> banerume = bathroom (with shower)
 * Necesar = to need --> necesrume = bathroom (with or without a shower)
 * Bite = life --> bitrume = living room

Person, human, man and woman
The word for human, man and woman is "wome" which may take a suffix to specify gender. However, even though some languages, like Chinese, have only one word for person/human, I decided to have a separate word for person, since humans are a species, while person is more like an intelligent being. Think about it, would you rather call an Artificial Intelligence which is as smart and concious as a us a human or a person? Would you rather call an intelligent alien a human or a person? Also the word "person" is used for other meanings, such as "juridical person". So, the word for person is "persone".

IUPAC nomenclature
Alkanes (alkanes), alkenes (alkenes) and alcynes (alkines) use Terwene numbers as prefixes. Similar prefixes and suffixes are usually created from Terwene's own words to create a scientific vocabulary much more comprehensible to common people, not just scientists who studied for years.
 * Wanalkane = methane
 * Dosalkene = ethene
 * Degwanalkine = undecyne

Example text
Mars (planet) Wikipedia article

"Marse (planete).

Marse swan kwara planete fro Sole he dosa mas ita planete en Sola Sisteme pos Merkure. So han nome de roma dyose de harbe, he so plurimo swan nomeda "Blodala Planete" kos blodaloyda fera oxigaxe sor sey te myene denan to so blodaloyda oyde xena swan kibehifa inter astes bisibla to akela bisile. Marse swan petra planete ko kidensa ayreparate, so han myena myases oyda to Lune te krateres he to Tere te bales, sahares, he pola barfa parates.

Marse te rota imege he gara cikle ye swan oyda to Tere te, xeno swan kline xena kosan gara cikle. Sor Marse swan Olimpus Monte, mos ega hwomonte he dosa mos tala koneda monte en Sola Sisteme, he ye swan Bale Marineris xena swan wan de mos ega bales en Sola Sisteme. Kirofa Norapola Diprese en nora dosabesfire okupan kwardeg interpaye de planete he iblo swan egega kratere. Marse han dos lunes: Fobose he Deymose, xena swan ita he ko kiregula morfe. Sosu iblo swan kapteda astites, xeno 5261 Eureka, wan Marsa troyane."

Dictionary
Dictionary with English and Spanish translations and examples